Bỏ qua tới nội dung
Hướng dẫn

Quản lý dự án phần mềm phía doanh nghiệp: 7 bước kiểm soát

Hướng dẫn quản lý dự án phần mềm từ phía doanh nghiệp: cử người phụ trách, chốt phạm vi, lập mốc, theo dõi bằng demo, kiểm soát thay đổi, rủi ro và nghiệm thu.

Bởi Đội ngũ ULI· Đăng · Cập nhật · 10 phút đọc
Quản lý dự án phần mềm phía doanh nghiệp: 7 bước kiểm soát

Tóm tắt nhanh

Quản lý dự án phần mềm từ phía doanh nghiệp là kiểm soát phạm vi, tiến độ, chi phí và chất lượng khi thuê đơn vị phát triển. Bạn cần cử người phụ trách có quyền quyết định, chốt phạm vi, chia dự án thành mốc có bản demo, quản lý thay đổi bằng văn bản, theo dõi rủi ro và nghiệm thu từng giai đoạn.

  • Doanh nghiệp cần một người phụ trách dự án có thời gian và quyền ra quyết định
  • Phạm vi phải được chốt bằng văn bản, kèm danh sách những gì không làm
  • Đánh giá tiến độ bằng bản demo chạy được, không chỉ bằng báo cáo phần trăm
  • Mọi thay đổi phạm vi đi qua quy trình đánh giá tác động tới thời gian và chi phí
  • Nghiệm thu theo từng giai đoạn giúp phát hiện sai lệch sớm và gắn với thanh toán
Mục lục bài viết

Thuê một công ty phần mềm không có nghĩa là giao hết rồi chờ ngày nhận sản phẩm. Phần lớn dự án trễ hạn hoặc vượt ngân sách không phải vì đội lập trình yếu, mà vì phía doanh nghiệp thiếu người quyết định, phạm vi không rõ và thay đổi không được kiểm soát. Bài này hướng dẫn quản lý dự án phần mềm từ góc nhìn doanh nghiệp theo 7 bước, giúp bạn giữ dự án đúng phạm vi, tiến độ và chi phí.

Quản lý dự án phần mềm phía doanh nghiệp gồm những gì?

Phía doanh nghiệp quản lý bốn yếu tố: phạm vi (làm gì), tiến độ (khi nào xong), chi phí (bao nhiêu tiền) và chất lượng (có dùng được không). Đơn vị phát triển lo cách làm; doanh nghiệp lo làm đúng thứ cần.

Bạn không cần biết lập trình để quản lý tốt. Bạn cần hiểu quy trình phát triển ở mức tổng quan, biết khi nào phải ra quyết định và kiểm tra kết quả bằng sản phẩm thật. Nếu chưa quen các giai đoạn của một dự án, hãy đọc bài quy trình phát triển phần mềm trước.

Phân chia vai trò rõ ràng giữa hai bên giúp tránh tình trạng "tưởng bên kia lo":

ViệcDoanh nghiệpĐơn vị phát triển
Mô tả nghiệp vụ, ưu tiên chức năngChịu trách nhiệmTư vấn
Thiết kế giải pháp kỹ thuậtĐược thông báoChịu trách nhiệm
Phê duyệt thay đổi phạm viQuyết địnhĐánh giá tác động
Kiểm thử chấp nhận (UAT)Chịu trách nhiệmHỗ trợ, sửa lỗi
Báo cáo tiến độKiểm traChịu trách nhiệm
Chuẩn bị dữ liệu, đào tạo nội bộChịu trách nhiệmHỗ trợ

Bước 1: Cử người phụ trách dự án phía doanh nghiệp

Người phụ trách dự án là đầu mối duy nhất làm việc với đơn vị phát triển, có quyền ra quyết định về nghiệp vụ và ưu tiên. Đây là yếu tố quan trọng nhất và thường bị xem nhẹ.

Người phù hợp cần:

  • Hiểu nghiệp vụ mà phần mềm phục vụ, hoặc biết hỏi đúng người.
  • Có thời gian: dự trù vài giờ mỗi tuần, nhiều hơn vào giai đoạn khảo sát và nghiệm thu.
  • Có thẩm quyền quyết định trong phạm vi được giao, không phải hỏi giám đốc từng chi tiết.
  • Được các bộ phận tôn trọng để thu thập ý kiến và thúc đẩy phản hồi đúng hạn.

Trong cách làm Scrum, vai trò gần nhất là Product Owner. Bài Agile Scrum là gì mô tả kỹ vai trò này và cách làm việc theo sprint.

Bước 2: Chốt phạm vi và tiêu chí hoàn thành

Phạm vi là danh sách những gì dự án sẽ làm và không làm, được hai bên thống nhất bằng văn bản. Phạm vi mơ hồ là nguồn gốc của hầu hết tranh cãi về sau.

Tài liệu phạm vi nên có:

  1. Danh sách chức năng chia theo phân hệ, mỗi chức năng mô tả ngắn gọn ai dùng, làm gì, kết quả ra sao.
  2. Độ ưu tiên: bắt buộc có, nên có, có thể để giai đoạn sau.
  3. Ngoài phạm vi: liệt kê rõ những gì không làm, ví dụ "không bao gồm app di động", "không tích hợp phần mềm kế toán ở giai đoạn 1".
  4. Tiêu chí hoàn thành cho từng chức năng hoặc nhóm chức năng.

Cách viết tài liệu yêu cầu chi tiết được hướng dẫn trong bài viết tài liệu yêu cầu phần mềm. Phạm vi này cũng là căn cứ cho hợp đồng và nghiệm thu.

Bước 3: Lập kế hoạch mốc và lịch giao tiếp

Kế hoạch tốt chia dự án thành các mốc ngắn, mỗi mốc có sản phẩm cụ thể để kiểm tra. Mốc ngắn giúp phát hiện sai lệch khi còn dễ sửa.

Ví dụ kế hoạch cho phần mềm quản lý kho của một công ty phân phối hư cấu tên Phúc Hưng:

MốcThời lượngSản phẩm kiểm tra được
1. Khảo sát, thiết kế3 tuầnTài liệu yêu cầu, bản thiết kế giao diện các màn hình chính
2. Danh mục, nhập kho3 tuầnDemo tạo sản phẩm, nhà cung cấp, phiếu nhập
3. Xuất kho, tồn kho3 tuầnDemo phiếu xuất, chuyển kho, báo cáo tồn
4. Kiểm kê, báo cáo2 tuầnDemo kiểm kê, báo cáo nhập xuất tồn
5. UAT, chuyển dữ liệu, chạy thật3 tuầnPhần mềm chạy với dữ liệu thật

Thống nhất luôn cách giao tiếp: họp ngắn định kỳ hằng tuần, một kênh trao đổi chính thức (tránh rải rác nhiều nhóm chat), báo cáo tiến độ theo mẫu cố định và nơi lưu các quyết định.

Bước 4: Theo dõi tiến độ bằng bản demo

Cách đánh giá tiến độ đáng tin nhất là xem phần mềm chạy được, không phải đọc báo cáo phần trăm. "Đã xong 80%" không có ý nghĩa nếu bạn chưa thấy chức năng hoạt động.

Sau mỗi mốc, yêu cầu buổi demo trên môi trường kiểm thử:

  • Đơn vị phát triển trình bày các chức năng đã hoàn thành theo tình huống nghiệp vụ.
  • Người dùng chủ chốt tự thao tác thử, không chỉ xem.
  • Doanh nghiệp gửi góp ý tổng hợp trong thời hạn đã thống nhất, ví dụ 3 ngày làm việc.
  • Phân loại góp ý thành lỗi, điều chỉnh nhỏ trong phạm vi và yêu cầu thay đổi.
Chu kỳ mỗi mốc khi quản lý dự án phần mềm: lên kế hoạch, phát triển, demo, góp ý và chốt kết quả trước mốc tiếp theo
Chu kỳ một mốc trong quản lý dự án phần mềm

Phản hồi chậm từ phía doanh nghiệp là nguyên nhân trễ tiến độ phổ biến. Nếu bạn cam kết góp ý trong 3 ngày, hãy giữ đúng cam kết đó.

Bước 5: Quản lý yêu cầu thay đổi

Thay đổi là điều bình thường khi người dùng thấy phần mềm thật và nảy ra ý tưởng mới. Vấn đề chỉ xảy ra khi thay đổi được làm mà không ai đánh giá tác động.

Quy trình xử lý một yêu cầu thay đổi:

  1. Ghi nhận bằng văn bản: thay đổi gì, vì sao, ai đề xuất.
  2. Đánh giá tác động: đơn vị phát triển ước tính ảnh hưởng tới thời gian, chi phí và các chức năng khác.
  3. Quyết định: người phụ trách phê duyệt, từ chối hoặc dời sang giai đoạn sau.
  4. Cập nhật phạm vi, kế hoạch và hợp đồng phụ lục nếu cần.
Sơ đồ quy trình quản lý yêu cầu thay đổi trong dự án phần mềm: đề xuất, đánh giá tác động, phê duyệt, cập nhật kế hoạch
Quy trình kiểm soát yêu cầu thay đổi trong dự án

Một mẹo hữu ích: dồn các thay đổi không gấp vào danh sách "giai đoạn 2" thay vì chen vào giữa mốc đang làm. Cách này giữ tiến độ ổn định mà ý tưởng tốt không bị mất.

Bước 6: Theo dõi rủi ro và vấn đề

Rủi ro là điều có thể xảy ra và ảnh hưởng dự án; vấn đề là điều đã xảy ra. Ghi lại và rà soát định kỳ giúp xử lý trước khi chúng thành khủng hoảng.

Các rủi ro thường gặp phía doanh nghiệp:

  • Người phụ trách bận việc khác, phản hồi chậm.
  • Dữ liệu cũ lộn xộn, chuyển sang phần mềm mới mất nhiều công hơn dự kiến.
  • Nhân viên ngại thay đổi, không tham gia kiểm thử.
  • Phụ thuộc bên thứ ba: ngân hàng, nhà cung cấp hoá đơn điện tử, cổng tin nhắn chậm cấp tài khoản kết nối.

Với mỗi rủi ro, ghi khả năng xảy ra, mức ảnh hưởng, người theo dõi và biện pháp phòng ngừa. Rà soát danh sách này trong buổi họp hằng tuần, chỉ mất vài phút.

Bước 7: Nghiệm thu từng giai đoạn

Nghiệm thu từng giai đoạn là kiểm tra và xác nhận kết quả sau mỗi mốc lớn, thay vì dồn hết đến cuối dự án. Cách này giảm rủi ro và thường gắn với các đợt thanh toán.

Mỗi lần nghiệm thu giai đoạn, kiểm tra theo tiêu chí hoàn thành đã chốt ở bước 2, ghi nhận lỗi tồn đọng kèm thời hạn sửa. Quy trình chi tiết, checklist UAT và khung biên bản có trong bài nghiệm thu phần mềm. Các điều khoản về thanh toán theo giai đoạn, thay đổi phạm vi và bảo hành nên được quy định rõ trong hợp đồng ngay từ đầu.

Tóm tắt và bước tiếp theo

Quản lý dự án phần mềm từ phía doanh nghiệp gồm 7 bước: cử người phụ trách, chốt phạm vi, lập mốc và lịch giao tiếp, theo dõi bằng demo, kiểm soát thay đổi, theo dõi rủi ro và nghiệm thu từng giai đoạn. Ba thói quen tạo khác biệt lớn nhất là phản hồi đúng hạn, ghi lại mọi quyết định và chỉ tin vào phần mềm chạy được.

Tại ULI – công ty làm phần mềm theo yêu cầu, mỗi dự án được chia mốc có demo, có quy trình thay đổi rõ ràng để doanh nghiệp luôn nắm được tình hình. Nếu bạn đang chuẩn bị một dự án phần mềm, hãy liên hệ ULI để được tư vấn cách tổ chức phù hợp.

Câu hỏi thường gặp

Doanh nghiệp có cần người quản lý dự án riêng khi đã thuê công ty phần mềm?

Có. Đơn vị phát triển quản lý đội lập trình, còn doanh nghiệp cần người đại diện nắm nghiệp vụ, trả lời câu hỏi, ra quyết định và kiểm tra kết quả. Thiếu vai trò này, dự án dễ chậm vì chờ phản hồi.

Làm sao biết dự án phần mềm đang chậm tiến độ?

Dấu hiệu rõ nhất là không có bản demo chạy được sau mỗi mốc, báo cáo chỉ nêu phần trăm chung chung, các chức năng cứ ở trạng thái đang làm và danh sách vấn đề tồn đọng ngày càng dài.

Thay đổi yêu cầu giữa chừng có được không?

Được, thay đổi là bình thường trong dự án phần mềm. Điều quan trọng là mỗi thay đổi phải được ghi lại, đánh giá tác động tới thời gian và chi phí, và được người có thẩm quyền phê duyệt trước khi làm.

Nên chọn làm theo Agile hay theo kế hoạch cố định?

Nếu yêu cầu đã rõ và ít thay đổi, kế hoạch cố định dễ kiểm soát ngân sách. Nếu yêu cầu còn thay đổi theo phản hồi người dùng, cách làm lặp theo Agile giúp điều chỉnh sớm. Nhiều dự án kết hợp cả hai.

Dùng công cụ gì để quản lý dự án phần mềm?

Công cụ quản lý công việc dạng bảng Kanban, bảng tính dùng chung hay phần mềm quản lý dự án đều dùng được. Điều quan trọng là hai bên cùng nhìn một nguồn thông tin, cập nhật đều và lưu lại các quyết định.

Đội ngũ ULI

Biên soạn bởi đội phát triển phần mềm, thiết kế website và SEO của ULI – công ty phần mềm (uli.vn). Nội dung được rà soát và cập nhật định kỳ.

Bài viết liên quan

Mẫu website gợi ý

Tất cả mẫu →

Cần một website chuẩn SEO & GEO cho doanh nghiệp?

Chọn một mẫu trong kho giao diện, ULI tuỳ biến theo thương hiệu, tối ưu tốc độ, schema, sitemap, llms.txt và bàn giao trọn gói.