Nghiệm thu phần mềm: checklist UAT và biên bản từng bước
Hướng dẫn nghiệm thu phần mềm từng bước: thống nhất tiêu chí, chuẩn bị UAT, viết kịch bản kiểm thử, phân loại lỗi, kiểm tra bàn giao và lập biên bản nghiệm thu.

Tóm tắt nhanh
Nghiệm thu phần mềm là việc doanh nghiệp kiểm tra phần mềm đã đáp ứng đúng yêu cầu trong hợp đồng và tài liệu yêu cầu hay chưa trước khi chấp nhận bàn giao. Quy trình gồm thống nhất tiêu chí, chuẩn bị môi trường và dữ liệu UAT, chạy kịch bản kiểm thử theo nghiệp vụ, xử lý lỗi, kiểm tra hạng mục bàn giao và ký biên bản.
- Tiêu chí nghiệm thu phải được thống nhất bằng văn bản từ đầu dự án, không đợi đến cuối
- UAT do người dùng thật của doanh nghiệp thực hiện trên kịch bản nghiệp vụ thật
- Phân loại lỗi theo mức độ nghiêm trọng để quyết định có nghiệm thu hay chưa
- Ngoài chức năng, cần kiểm tra bàn giao mã nguồn, tài liệu, tài khoản quản trị và hạ tầng
- Biên bản nghiệm thu ghi rõ phạm vi, kết quả, lỗi tồn đọng và thời hạn khắc phục
Mục lục bài viết
- Nghiệm thu phần mềm là gì?
- Bước 1: Thống nhất tiêu chí nghiệm thu
- Bước 2: Chuẩn bị môi trường và dữ liệu UAT
- Bước 3: Viết kịch bản kiểm thử theo nghiệp vụ
- Bước 4: Thực hiện UAT và ghi nhận lỗi
- Bước 5: Phân loại lỗi và kiểm tra lại
- Bước 6: Kiểm tra hạng mục bàn giao
- Bước 7: Ký biên bản nghiệm thu
- Tóm tắt và bước tiếp theo
- Câu hỏi thường gặp
Nghiệm thu là thời điểm doanh nghiệp chính thức chấp nhận phần mềm và thường gắn với đợt thanh toán cuối. Ký biên bản quá vội, bạn có thể phải tự gánh lỗi phát sinh sau đó; kéo dài không có tiêu chí, dự án dễ rơi vào tranh cãi. Bài này hướng dẫn nghiệm thu phần mềm theo 7 bước, kèm checklist UAT, bảng phân loại lỗi và khung biên bản để bạn áp dụng ngay.
Nghiệm thu phần mềm là gì?
Nghiệm thu phần mềm là quá trình doanh nghiệp kiểm tra và xác nhận phần mềm đã đáp ứng đúng yêu cầu đã thoả thuận, trước khi chấp nhận bàn giao. Nó bao gồm kiểm thử chức năng bởi người dùng thật (UAT) và kiểm tra các hạng mục bàn giao.
Nghiệm thu khác với kiểm thử nội bộ của đơn vị phát triển. Đội phát triển kiểm tra phần mềm "chạy đúng kỹ thuật"; doanh nghiệp kiểm tra phần mềm "dùng được cho công việc thật". Bài kiểm thử phần mềm giải thích chi tiết các loại kiểm thử và vai trò của UAT.

Bước 1: Thống nhất tiêu chí nghiệm thu
Tiêu chí nghiệm thu là danh sách điều kiện phần mềm phải đạt để được chấp nhận. Tiêu chí cần được thống nhất bằng văn bản từ đầu dự án, không phải đến lúc nghiệm thu mới bàn.
Nguồn để xây dựng tiêu chí là hợp đồng và tài liệu yêu cầu phần mềm. Nếu tài liệu yêu cầu còn chung chung, đây là lúc làm rõ. Bài viết tài liệu yêu cầu phần mềm hướng dẫn cách viết yêu cầu đủ cụ thể để kiểm tra được.
Tiêu chí tốt có thể kiểm chứng. So sánh:
| Tiêu chí mơ hồ | Tiêu chí kiểm chứng được |
|---|---|
| Phần mềm chạy nhanh | Trang danh sách đơn hàng tải trong vài giây với dữ liệu 12 tháng |
| Báo cáo đầy đủ | Có báo cáo doanh thu theo ngày, nhân viên, chi nhánh; xuất được Excel |
| Bảo mật tốt | Phân quyền theo vai trò; mật khẩu được mã hoá; có nhật ký thao tác |
| Dễ sử dụng | Nhân viên bán hàng tạo được đơn sau một buổi đào tạo |
Ngoài chức năng, tiêu chí nên bao gồm các hạng mục bàn giao: mã nguồn, tài liệu hướng dẫn, tài khoản quản trị, đào tạo.
Bước 2: Chuẩn bị môi trường và dữ liệu UAT
UAT cần một môi trường kiểm thử tách biệt khỏi hệ thống đang chạy thật, có dữ liệu mẫu sát thực tế. Kiểm thử trên dữ liệu "test 1, test 2" thường bỏ sót lỗi chỉ xuất hiện với dữ liệu thật.
Yêu cầu đơn vị phát triển chuẩn bị:
- Môi trường staging có cấu hình giống môi trường chạy thật nhất có thể.
- Dữ liệu mẫu: danh mục sản phẩm, khách hàng, tồn kho đầu kỳ lấy từ dữ liệu thật đã được che thông tin cá nhân.
- Tài khoản theo vai trò: quản trị, quản lý, nhân viên bán hàng, kế toán… để kiểm tra phân quyền.
- Thiết bị thật mà nhân viên sẽ dùng: máy tính quầy, điện thoại, máy in hoá đơn, máy quét mã vạch.
Phía doanh nghiệp, hãy cử người dùng chủ chốt của từng bộ phận và dành thời gian cho họ. UAT thất bại nhiều nhất vì người kiểm thử vừa làm việc chính vừa "tranh thủ" kiểm tra.
Bước 3: Viết kịch bản kiểm thử theo nghiệp vụ
Kịch bản kiểm thử mô tả từng tình huống nghiệp vụ, các bước thực hiện và kết quả mong đợi. Kịch bản giúp việc kiểm thử có hệ thống, không phụ thuộc vào trí nhớ người kiểm thử.
Ví dụ kịch bản cho phần mềm bán hàng của một chuỗi cửa hàng hư cấu tên Hạt Ngọc:
| Mã | Tình huống | Các bước | Kết quả mong đợi |
|---|---|---|---|
| BH-01 | Bán hàng có khuyến mãi | Tạo đơn 3 sản phẩm, áp mã giảm 10% | Tổng tiền đúng, tồn kho giảm 3 |
| BH-02 | Bán khi hết hàng | Thêm sản phẩm có tồn kho 0 | Cảnh báo hết hàng, không cho bán nếu cấu hình chặn |
| BH-03 | Đổi trả hàng | Trả 1 sản phẩm của đơn BH-01 | Tạo phiếu trả, tồn kho tăng 1, công nợ cập nhật |
| BH-04 | Phân quyền | Nhân viên bán hàng mở báo cáo lợi nhuận | Không có quyền truy cập |
Hãy viết cả tình huống sai và ngoại lệ: nhập thiếu dữ liệu, mất mạng giữa chừng, hai người sửa cùng một đơn. Đây là nơi lỗi thường ẩn nấp.
Bước 4: Thực hiện UAT và ghi nhận lỗi
Người dùng thật chạy lần lượt các kịch bản và ghi lại mọi sai lệch so với kết quả mong đợi. Cách ghi lỗi quyết định tốc độ sửa lỗi.
Mỗi lỗi cần có:
- Mã kịch bản liên quan.
- Các bước tái hiện cụ thể.
- Kết quả thực tế và kết quả mong đợi.
- Ảnh chụp màn hình hoặc video ngắn.
- Tài khoản, thiết bị, trình duyệt đang dùng.
- Mức độ nghiêm trọng đề xuất.
Dùng một bảng theo dõi chung, có thể là công cụ quản lý công việc hoặc bảng tính dùng chung, thay vì gửi lỗi rải rác qua tin nhắn. Mỗi lỗi có trạng thái: mới, đang sửa, đã sửa, đã kiểm tra lại, đóng.
Bước 5: Phân loại lỗi và kiểm tra lại
Phân loại lỗi giúp hai bên thống nhất lỗi nào phải sửa trước khi nghiệm thu, lỗi nào có thể sửa sau. Đây cũng là cơ sở để quyết định ký biên bản hay chưa.

Khi đơn vị phát triển báo đã sửa, người phát hiện lỗi kiểm tra lại đúng kịch bản đó. Đồng thời chạy lại nhanh các chức năng liên quan (kiểm thử hồi quy), vì sửa lỗi này đôi khi làm phát sinh lỗi khác. Lỗi chỉ được đóng khi người kiểm thử xác nhận.
Cũng cần phân biệt lỗi với yêu cầu mới. Nếu phần mềm làm đúng tài liệu yêu cầu nhưng bạn muốn khác đi, đó là yêu cầu thay đổi, cần xử lý theo quy trình thay đổi phạm vi đã thoả thuận, không phải lỗi.
Bước 6: Kiểm tra hạng mục bàn giao
Phần mềm chạy tốt chưa đủ; doanh nghiệp cần nhận đủ những gì để tự vận hành và phát triển tiếp. Đây là bước hay bị bỏ qua nhất.
Checklist bàn giao:
- Mã nguồn đầy đủ, đúng phiên bản đang chạy, nằm trong kho mã doanh nghiệp quản lý
- Tài liệu cài đặt, triển khai và cấu hình môi trường
- Tài liệu hướng dẫn sử dụng cho từng vai trò
- Tài khoản quản trị cao nhất của phần mềm, máy chủ, cơ sở dữ liệu
- Tên miền, chứng chỉ SSL, tài khoản dịch vụ đám mây đứng tên doanh nghiệp
- Danh sách thư viện, dịch vụ bên thứ ba và điều khoản bản quyền
- Bản sao lưu dữ liệu và hướng dẫn khôi phục
- Biên bản đào tạo người dùng
Quyền sở hữu mã nguồn cần được quy định rõ trong hợp đồng. Bài quyền sở hữu mã nguồn phần mềm liệt kê những điều cần thoả thuận.
Bước 7: Ký biên bản nghiệm thu
Biên bản nghiệm thu là văn bản xác nhận kết quả, là căn cứ cho thanh toán và bắt đầu thời gian bảo hành. Nội dung cần cụ thể, tránh ghi chung chung "phần mềm đạt yêu cầu".
Khung nội dung biên bản tham khảo:
BIÊN BẢN NGHIỆM THU PHẦN MỀM
1. Thông tin hợp đồng, các bên, thời gian, địa điểm
2. Phạm vi nghiệm thu: giai đoạn / phân hệ / danh sách chức năng
3. Căn cứ: hợp đồng, tài liệu yêu cầu, kịch bản kiểm thử đã thống nhất
4. Kết quả kiểm thử: số kịch bản đạt / không đạt
5. Danh sách lỗi tồn đọng: mã lỗi, mức độ, thời hạn khắc phục
6. Hạng mục bàn giao đã nhận (theo checklist)
7. Kết luận: nghiệm thu / nghiệm thu có điều kiện / chưa nghiệm thu
8. Thời điểm bắt đầu bảo hành
9. Chữ ký đại diện có thẩm quyền của hai bên
Khung trên chỉ mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn pháp lý. Nội dung cụ thể nên khớp với điều khoản nghiệm thu trong hợp đồng của bạn.
Tóm tắt và bước tiếp theo
Nghiệm thu phần mềm hiệu quả gồm 7 bước: thống nhất tiêu chí, chuẩn bị UAT, viết kịch bản, chạy kiểm thử, phân loại và xử lý lỗi, kiểm tra bàn giao và ký biên bản. Chìa khoá là tiêu chí rõ ràng từ đầu và người dùng thật tham gia kiểm thử. Để nghiệm thu nhẹ nhàng hơn, hãy kết hợp với cách quản lý dự án phần mềm từ phía doanh nghiệp ngay từ khi bắt đầu.
Tại ULI – công ty làm phần mềm theo yêu cầu, mỗi dự án đều có kịch bản UAT và danh mục bàn giao rõ ràng ngay từ hợp đồng. Nếu bạn đang chuẩn bị làm phần mềm hoặc cần hỗ trợ nghiệm thu, hãy liên hệ ULI.
Câu hỏi thường gặp
UAT là gì?
UAT (User Acceptance Testing) là kiểm thử chấp nhận người dùng: người dùng thật của doanh nghiệp chạy phần mềm theo tình huống nghiệp vụ để xác nhận phần mềm đáp ứng nhu cầu, khác với kiểm thử kỹ thuật do đội phát triển thực hiện.
Còn lỗi thì có nghiệm thu được không?
Có thể, nếu chỉ còn lỗi nhẹ không ảnh hưởng nghiệp vụ chính. Biên bản cần ghi rõ danh sách lỗi tồn đọng và thời hạn khắc phục. Lỗi nghiêm trọng hoặc chặn nghiệp vụ thì chưa nên nghiệm thu.
Nghiệm thu phần mềm mất bao lâu?
Tuỳ quy mô, thường từ vài ngày đến vài tuần cho mỗi đợt. Thời gian phụ thuộc số lượng chức năng, mức độ sẵn sàng của người dùng kiểm thử và số vòng sửa lỗi.
Ai nên tham gia nghiệm thu phía doanh nghiệp?
Người phụ trách dự án, người dùng chủ chốt của từng bộ phận sử dụng phần mềm và người phụ trách kỹ thuật hoặc CNTT nếu có. Người ký biên bản cần có thẩm quyền theo hợp đồng.
Có nên nghiệm thu theo từng giai đoạn không?
Nên. Nghiệm thu từng giai đoạn hoặc từng phân hệ giúp phát hiện sai lệch sớm, giảm rủi ro dồn lỗi đến cuối dự án và thường gắn với các đợt thanh toán trong hợp đồng.
Biên soạn bởi đội phát triển phần mềm, thiết kế website và SEO của ULI – công ty phần mềm (uli.vn). Nội dung được rà soát và cập nhật định kỳ.





